کاهش وزن ناگهانی به معنای از دست دادن مقدار قابل توجهی از وزن بدن در مدت کوتاه بدون تلاش آگاهانه برای لاغری است. معمولاً اگر فردی در طی ۶ تا ۱۲ ماه بیش از ۵ درصد از وزن بدن خود را بدون رژیم غذایی یا ورزش کاهش دهد، نیازمند بررسی فوری پزشکی است. اما منظور از کاهش وزن ناگهانی چیست و کاهش وزن ناگهانی نشانه چه بیماری است؟ در ادامه به بررسی کامل این موضوع میپردازیم.
منظور از کاهش وزن ناگهانی چیست؟
کاهش وزن ناگهانی به کاهش وزن شدید، سریع و غیرقابل توضیح گفته میشود که فرد بدون تغییر در رژیم غذایی یا افزایش ورزش تجربه میکند. گاهی این اتفاق میتواند واکنش بدن به استرس شدید باشد و گاهی زنگ خطری برای وجود بیماریهای جدی مانند سرطان، دیابت، تیروئید پرکار یا بیماریهای التهابی روده.
علت های کاهش وزن ناگهانی
استرس و کاهش وزن ناگهانی
استرسهای شدید روحی مانند از دست دادن عزیزان، طلاق یا بیکاری میتوانند با افزایش ترشح هورمونهایی نظیر کورتیزول، باعث کاهش اشتها و تغییر در متابولیسم بدن شوند. این وضعیت اغلب به کاهش وزن ناگهانی منجر میشود، حتی اگر فرد تلاش خاصی برای کاهش وزن نداشته باشد.
بیماریهای گوارشی
برخی بیماریهای گوارشی میتوانند جذب مواد مغذی را مختل کرده و کاهش وزن شدیدی ایجاد کنند. مهمترین این بیماریها شامل بیماری التهاب روده (IBD) مانند کرون و کولیت اولسراتیو و همچنین بیماری سلیاک (عدم تحمل گلوتن) هستند. این بیماریها معمولاً با علائمی مانند اسهال مزمن، دل درد و سوءجذب همراهند.
دیابت
در مراحل اولیه دیابت نوع ۱، به دلیل عدم توانایی بدن در استفاده صحیح از گلوکز و دفع آن از طریق ادرار، کاهش وزن ناگهانی مشاهده میشود. این کاهش وزن ممکن است همراه با علائمی چون تشنگی زیاد، تکرر ادرار و خستگی باشد.
بیشتر بخوانید: مکملهای بدنسازی برای افراد دیابتی
پرکاری تیروئید
در پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدیسم)، غده تیروئید بیش از حد طبیعی هورمون ترشح میکند که این امر متابولیسم بدن را تسریع میبخشد. نتیجه این افزایش متابولیسم، مصرف بیشتر کالریها و در نهایت کاهش وزن سریع، حتی بدون تغییر در میزان غذا خوردن است.
افسردگی
افسردگی یکی از علل مهم کاهش وزن ناگهانی است. در این حالت، فرد معمولاً کاهش اشتها پیدا کرده و تمایل کمتری به خوردن غذا دارد. البته در برخی افراد افسرده، برعکس ممکن است اشتها افزایش پیدا کند. کاهش وزن ناشی از افسردگی اغلب با علائم دیگری مانند خستگی، بیحوصلگی و اختلالات خواب همراه است.
بیماریهای عفونی
بیماریهای عفونی مزمن مانند سل (TB) و HIV میتوانند با افزایش مصرف انرژی بدن، کاهش وزن ناگهانی ایجاد کنند. این بیماریها معمولاً با علائم دیگری چون تب، تعریق شبانه و ضعف عمومی همراه هستند.
سرطان
سرطانهای مختلف بهویژه سرطان معده، ریه، مری و لوزالمعده میتوانند یکی از دلایل جدی کاهش وزن غیرقابل توضیح باشند. در این حالت، تومورها یا خود بیماری میتواند باعث افزایش مصرف انرژی بدن، اختلال در جذب مواد مغذی یا کاهش اشتها شود.
بیماریهای مزمن قلبی و ریوی
نارسایی قلبی و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) نیز میتوانند باعث کاهش وزن ناگهانی شوند. این بیماریها به دلیل سخت شدن فرآیند تنفس یا کاهش توانایی بدن برای تامین انرژی کافی، میزان مصرف کالری را افزایش داده و باعث لاغری ناگهانی میشوند.
بیماریهای خودایمنی
بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس و سندرم شوگرن با ایجاد التهاب مزمن در بدن، متابولیسم را افزایش داده و کاهش وزن را به دنبال دارند. در این بیماریها، سیستم ایمنی بدن به بافتهای خود حمله میکند که نتیجه آن اختلال در اشتها و جذب مواد مغذی است.
بیشتر بخوانید: بهترین زمان ورزش
سوءمصرف مواد
استفاده مداوم از الکل یا مواد مخدر میتواند باعث کاهش شدید اشتها، سوءتغذیه و در نهایت کاهش وزن غیرقابل توضیح شود. این عامل بهویژه در افراد با مصرف طولانی مدت مواد یا الکل بسیار رایج است.
علت کاهش وزن ناگهانی در مردان، زنان، نوجوانان و کودکان
علت کاهش وزن ناگهانی در مردان
در مردان، کاهش وزن ناگهانی معمولاً به بیماریهای جدیتری نسبت داده میشود. ابتلا به برخی سرطانها مانند سرطان ریه، معده یا پانکراس از دلایل شایع محسوب میشود. همچنین بیماریهای قلبی مانند اندوکاردیت میتوانند باعث کاهش وزن سریع شوند. سوءمصرف الکل و مواد مخدر نیز از دیگر عوامل مهم در کاهش وزن ناگهانی مردان به شمار میرود.
علت کاهش وزن ناگهانی در زنان
در زنان، تغییرات هورمونی و ابتلا به بیماریهای خودایمنی نقش مهمی دارند. پرکاری تیروئید که در زنان دو تا ده برابر بیشتر از مردان رخ میدهد، میتواند علت کاهش وزن ناگهانی باشد. همچنین بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید و اختلالات گوارشی نظیر سندرم روده تحریکپذیر (IBS) از دیگر علل رایج کاهش وزن سریع در زنان هستند.
علت کاهش وزن ناگهانی در نوجوانان
نوجوانان به دلایل مختلفی ممکن است کاهش وزن ناگهانی را تجربه کنند. مهمترین علتها شامل استرسهای روانی شدید مانند اضطراب امتحانات یا مشکلات خانوادگی است. همچنین بیماریهای التهابی روده مانند کرون و کولیت و اختلالات خوردن همچون بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا) در این سنین نقش پررنگی دارند.
علت کاهش وزن ناگهانی در کودکان
در کودکان، کاهش وزن ناگهانی معمولاً به دلایل متفاوتی نسبت به بزرگسالان رخ میدهد. اختلالات متابولیک، ابتلا به بیماریهای مزمن، مشکلات گوارشی و سوءجذب مواد مغذی از جمله عوامل اصلی هستند. طبق گزارش منابعی مانند نی نی سایت، توجه به کاهش وزن سریع در کودکان اهمیت بالایی دارد و نیازمند بررسی تخصصی توسط پزشک است.
عوارض کاهش وزن ناگهانی
عوارض کاهش وزن ناگهانی بسته به علت آن متفاوت است اما به طور کلی شامل موارد زیر میشود:
- ضعف و خستگی مزمن
- ریزش مو
- سردرد
- یبوست
- اختلال در قاعدگی (در زنان)
- تحلیل عضلانی و کاهش توده عضلانی
- اختلال در عملکرد سیستم ایمنی
- افزایش ریسک زمین خوردن در سالمندان
بیشتر بخوانید: تغذیه ورزشی
کاهش وزن ناگهانی نشانه چیست؟
کاهش وزن بدون دلیل واضح ممکن است نشانهای از بیماریهای زیر باشد:
- سرطان
- دیابت
- پرکاری تیروئید
- بیماریهای گوارشی
- افسردگی یا اختلالات روانی
- بیماریهای قلبی یا ریوی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر شما یا یکی از اطرافیانتان طی ۶ تا ۱۲ ماه گذشته بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی، بیش از ۵ درصد وزن بدن خود را از دست دادهاید، این کاهش وزن میتواند نشانهای از یک مشکل جدی باشد و نیاز به مراجعه به پزشک دارد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که کاهش وزن با علائمی مانند تب یا تعریق شبانه، ضعف و بیحالی شدید، سرفههای مداوم، تغییرات غیرطبیعی در عادات روده یا ادرار و احساس خستگی مداوم همراه باشد. در چنین شرایطی، مراجعه سریع به پزشک برای ارزیابی دقیق و شروع درمان مناسب ضروری است.
جمعبندی
کاهش وزن ناگهانی همیشه باید جدی گرفته شود. هرچند گاهی به دلایل ساده مانند استرس موقت اتفاق میافتد، اما در بسیاری از موارد میتواند نشانه یک بیماری خطرناک باشد. اگر شما یا عزیزانتان با کاهش وزن ناگهانی روبهرو شدهاید، توصیه میشود در اولین فرصت به پزشک متخصص مراجعه کنید تا علت اصلی شناسایی شده و درمان مناسب آغاز شود.